DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HiPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HiPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB)

Günümüzde görülme sıklığı artmış olan, komşumuzun ya da bir akrabamızın çocuğunda olduğunu duyduğumuz veya ‘acaba benim çocuğum da hiperaktif mi?’ diye endişelendiğimiz bu bozukluk hakkında sizinle bir kaç bilgi paylaşmak istedim. Hadi tanımından başlayıp tedevisine doğru aşama aşama ilerleyelim.

DEHB, çocuklarda gelişim dönemlerine uygun olmayan dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve kurallara uyum güçlüğü olarak tanımlanır. Tanı konulabilmesi için bu belirtilerin 7 yaşından önce görülmesi, belirli bir süre devam etmesi ve tipik bireylerinkinden daha şiddetli olması gerekir. DEHB’nun erkeklerde kızlardan daha sık görüldüğü bilinmektedir.

Şimdi en sık görülen belirtilere bakalım.

Aşırı Hareketlilik:

Çocuklar doğalları gereği sürekli hareket ederler. Bu nedenle ailelerin başa çıkamadığı çocuklar hiperaktif olarak etiketlenir. Ancak gerçek anlamda bir tanı koyabilmek için çocuğun yaşıtlarından oldukça hareketli olması ve bu hareketliliğin sadece evde ya da sadece okulda değil çoğu durumda ortaya çıkması gerekir. Ayrıca aşırı hareketlilik yaşayan çocukların yapılan uyarılara rağmen bu durumu kontrol altına alamadıkları görülür.

Dürtüsellik:

İsteklerini erteleyememe, aceleci davranma, sırasını bekleyememe, sonuçlarını düşünmeden davranma, aklına geleni o anda yapma isteği olarak dürtülerini kontrol edememe durumudur. Dürtüsellik yaşayan çocuklar diğerlerinin konuşmalarını kesebilir, dokunmamaları gerek eşyalara dokunabilir (sıcak tava gibi) olası sonuçları düşünmeden tehlikeli olabilecek davranışlar sergileyebilirler. Grup uyumunu bozduklarından dolayı arkadaş gruplarından dışlanabilirler. Ancak bu özellikleri aynı zamanda atılganlık ve liderlik gibi olumlu özellikleri de beraberinde getirebilir.

Dikkat Eksikliği:

Dikkati belirli bir süre belirli bir işe odaklamada sorun yaşanması durumudur. Ama bunun tersine eğlenceli buldukları veya ilgilerini çeken bir şeye saatlerce dikkatlerini verebilirler.

Özellikle dış uyaran dikkatlerini kolaylıkla dağıtabilir. Bu durum okul başarılarını da olumsuz etkiler. Unutkanlık, eşyalarını sürekli kaybetme ve düzensizlik gibi özellikler gösterebilirler.

Bu belirtilerin hepsi bir arada görülmeyebilir. DEHB özellikleri de bireyler arasında değişiklik gösterebilir. Bunun dışında her dikkat eksikliği olan çocuğa hiperaktivite de eşlik etmek zorunda değildir. Hatta dikkat eksikliği olan bir çocuk hipoaktif de olabilir. Yani dışarıdan gözlemlendiğinde sessiz sakin ve içine kapanık özellikler sergileyebilir ve buna dikkat eksikliği de eşlik edebilir. Sadece dikkat eksikliği olan çocukların özellikleri farklı şekilde tanımlanır, nedenleri ve tedavileri DEHB ‘den farklılık gösterebilir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNUN NEDENLERİ

DEHB’nun nedenleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak günümüze kadar yapılan çalışmalardan edilen veriler, oluşumunda birçok nedenin etkili olduğunu göstermektedir ve bir çok ebeveynin düşündüğünün aksine, anne-babanın yetersizliği, çocuğun yaramazlığı veya çocuğun zihinsel yetersizliğiyle ilişki olmadığı belirlenmiştir. Yani eğer çocuğunuzun DEHB tanısı varsa bu sizin suçunuz değil veya bu tanı çocuğunuzun zihinsel probleminin olduğunun göstergesi değil. O yüzden eğer böyle bir durumla karşı karşıyaysanız suçlayacak birini aramak yerine bununla nasıl başedebilir ve nasıl olumlu bir duruma çevirebilirim diye düşünmeye başlayın. Biz de çocukla ilgili her alandan uzamanlar olarak (psikiatrist, psikolog, ergo terapist, dil ve konuşma terapisti, çocuk gelişim uzmanı vs.) bu yolda size destek olmaya çalışacağız.

 

GENEL ÖZELLİKLER

DEHB tanısı almış bireylerin çoğunda başta dikkat eksikliği olmak üzere bir etkinlikten diğerine çabuk geçme, başladığı bir işi yarım bırakma, söylenene dikkatini verememe, işine yoğunlaşamama, verilen sorumlulukları unutma, planlama ve organizasyon yapmada güçlük, okul malzemelerini/kişisel eşyalarını sık sık kaybetme, davranışları sıklıkla görülmektedir. Zamanı iyi kullanma ile ilgili ciddi sorunlar yaşamaktadırlar. Ödevlerini zamanında yapmakta ve işlerini öncelik sırasına göre düzenlemekte zorlandıkları görülür. Uyku sorunları da eşlik edebilir. İstedikleri yerine getirilmediğinde aşırı tepki gösterebilirler.

Hızlı konuşma, kelime atlama ve telafuzda da sorunlar görülebilir.

Öğrenme güçlüğünün, DEHB tanısı olan çocuklarda diğer çocuklara göre daha çok gözlendiği belirlenmiştir. Küçük yaşlarda ortaya çıkan dikkat eksikliği ileriki yıllarda öğrenme güçlükleri sorunlarını ortaya çıkarabilmektedir. Özellikle okuma, yazma, matematik ve akademik alnlarda yaşıtlarından geri kaldıkları görülür. Ancak ilgi duydukları alanlarda yaşıtlarından daha başarılı olabilirler. Bu yüzden ilgi alanları dikkatle incelenmeli ve bu alanlarda desteklenmelidirler.

Çocukluk dönemindeki DEHB’nun ergenlikte büyük oranda devam ettiği görülmektedir. Ancak hiperaktivitenin azaldığı, dikkat eksikliği ve dürtüsellik sorunlarının devam ettiği belirtilmektedir. DEHB tanısı alan birey çocukken sırada bekleyememe, oyunu sessizce sürdürememe, aşırı hareket etme gibi özelliklere sahipken; yetişkin olduğunda hızlı araba kullanmayı tercih etme, birden fazla işte çalışma veya sık iş değiştirme gibi belirtiler gösterebilir.

 

TEDAVİ

DEHB’nun birden fazla tedavi yöntemi bulunmaktadır. Bu yöntemler tek başına veya birden fazlasının kombinasyonu şeklinde uygulanabilir.

Bu yöntemler;

  • İlaç tedavisi
  • Ebeveyn öğretmen eğitimi
  • Çocuğa özel tedavi yöntemleri
  • Ortamın düzenlenmesi
  • Çocukla bireysel terapiler

İlaç tedavisi :

Tedavide kullanılan ilaçların çocuğun daha kontrollü, sakin hareketler, daha az yıkıcı, zarar verici dürtüler, daha az dikkat dağılması gibi etkileri vardır.

Ebeveyn ve öğretmen eğitimi :

DEHB tanısı olan bir çocuğa yardımcı olabilmeleri için öncelikle bu bozukluğu tanımaları gerekir. Öğretmen ve ebeveynlerin zaman zaman gösterdikleri bıkkınlık, kayıtsızlık veya suçlamaları azaltarak çocuğun davranışlarıyla baş etmeyi ve anlayışı artıracaktır.

Çocukla bireysel terapiler:

Çocukta bulunan olumsuz davranışları söndürme ve olumlu davranışları pekiştirmenin de içinde bulunduğu bir yaşlaşımdır. Eksik olduğu düşünülen alanlarda da desteklenerek çocuğa ve aileye yardımcı olunabilir. Diğer tedavilere ek olarak gerçekleştirilebilir.

Eğer çocuğunuzda bu belirtilerin olduğunu düşünüyorsanız en kısa zamanda bir uzmana başvurun. DEHB tanısı olan çocuğunuza veya öğrencinize destek olabilmek için aşağıdaki başlıklara göz atabilirsiniz.

DEHB aile önerileri için tıklayın.

DEHB öğretmen önerileri için tıklayın.

Aklınıza takılan herhangi bir şey olursa yoruma yazabilir, mail atabilir veya iletişim sayfasından  bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İnstagram ve facebook sayfalarımızı takip etmeyi unutmayın 🙂

 

 

Kaynak

Cihan Yıldız Canpolat, Öğrenme Güçlükleri syf.79-102 , Eğiten Kitap Yayıncılık

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir