ERKEN DİL GELİŞİMİ (0-12 AY)

Erken dil gelişimi, bilişsel beceriler, oyun becerileri, sosyal etkileşim ve oral motor gelişim gibi birçok konuyu kapsar. Çocuklar doğumda dünyaya uyandığında, dilin anlaşılmasını (alıcı dil) ve üretimini (ifade edici) içeren uzun bir dil döngüsüne başlamış olurlar.

Aşağıdaki bilgiler, çocuğa bakım veren kişiye genel gelişim modellerini öğretmek üzere tasarlanmıştır.

Piaget ve Erken Motor Gelişim:

Dil ve Konuşma Terapistleri genellikle dil öğrenimi için gerekli bilişsel becerilerin gelişimini izlemek amacıyla Piaget’in “Sensorimotor Evreleri” ni kullanır:

  1. Nesne Sürekliliği: Bu beceri, bir çocuğun kendi bakış açısı dışındayken bile orada hala bir cisim olduğunu bilmesi anlamına gelir. Aynı zamanda bir çocuğun nesneler üzerine yerleştirebileceği eylemler ve mekansal ilişkilerle de ilgilidir. Örneğin gizlice arayarak kanepenin altındaki topu bulmak, babanın işten eve dönmesini beklemek, nesnelerin düşebileceğini bilmek, oyuncakların hareketini izlemek, oyuncakları çeşitli şekillerde itmek, çekmek ve taşımak.
  2. Nedensellik: Bu beceride çocuk, çevresinde pek çok cisim olduğunun farkındadır ve bu cisimlerin hareketlerinin diğer cisimlere etkisi olduğunu bilmektedir. Örneğin bir düğmeye bastığında ışık yanması, salladığı bir oyuncağın ses çıkarması.
  3. Sonuç: Bu beceri, çocuğun belirli bir söz, eylem veya davranışın istenen sonuca neden olacağını anlamasını içerir. Örneğin bir “kurabiye” almak için “kurabiye” demek gerekmektedir.
  4. Taklit: Bu beceride çocuk jestleri, eylemleri, sesleri, yüz ifadelerini ve hareketleri taklit eder.
  5. Oyun becerileri: Oyun davranışları dil gelişiminin çok önemli bir parçasıdır. Çocuğun bir başkasını temsil etmek için bir nesne kullanması “-mış gibi oyunları” ve “sembolik oyunları” özellikle önemli kılar. Örneğin bir kaşığı telefonmuş gibi kullanmak ve telefonda konuşmak, yeri süpürüyormuş gibi yapmak, evcilik oynamak, pişiriyormuş gibi yapmak..

 

DİL BECERİLERİ VE SOSYAL BECERİLER:

“Anne-güveni” terimi, doğumda başlayan, bakım veren kişi ile bebek etkileşimini ifade eder. Bir anne çocuğunu uyutur, çocuğun vokalizasyonunu taklit eder, bebeğiyle ce ee oyunu oynar. Bebeğin hayatının ilk 12 ayı onun iletişimsel gelişimi için gereklidir.

Yaşlar ve davranışlar:

 

Doğumdan 3 Ay’a

Sesinizi, gülümsemenizi ve susmanızı tanır

Zevk sesleri çıkarır (cooing)

Yenidoğan önce refleks olarak gülümser, 3 aylıkken sosyal gülümseme geliştirir.

 

4 ila 6 Ay

Gözlerini ses kaynağına doğru yöneltir

Daha fazla ünsüz sesler kullanır (p, b, m)

Heyecanı ve öfkesini ses çıkararak anlatır

Oyuna başlar- “ce ee” ve diğer oyunlar

Bazı hareketleri ve sesleri taklit eder

 

7 ila 9 ay

Dirençli davranışlar sergiler

Dikkat çekmek için sesler çıkarır

Oyunu taklit eder

Vokal oyunlar oynar

Bazı kelimeleri tanır

Sosyal jestleri kullanır

Jargonu kullanır

 

10-12 ay arası

Ruh halini, durumunu gösterir

Nesneleri uygun şekilde kullanır (örn Yemek yemek için kaşık)

Basit komutlara ve talimatlara uyar

Bir veya daha fazla sözcük konuşur

Kendi adını tanır

 

İLK KELİMELER

Bir çocuğun ilk yılında kullandığı sözcük türleri ve çocuğun bu sözcükleri kullanmasının nedeni, tüm dünyada çocukların ortak olarak paylaştıkları bir kalıbı izlemektedir. Genellikle ilk kelimeler nesneler, insanlar ve eylemler ile ilgilidir. “Anne”, “baba”, “kedi”, “yukarı”, “araba”, “dışarı” ve “köpek” yaygın olarak gözlenen ilk kelimelerdir. Sonra, çocuğun sözcük dağarcığına reddetme anlamına gelen hayır ve nitelikler (kırmızı, büyük, sıcak) eklenir ve çocuk bu kelimeleri kullanmaya başlar.

Kelime kullanımı da erken dil gelişimini anlamada önemlidir. Çocuklar, aşağıdaki nedenlerle ilk kelimelerini/jestlerini kullanır:

 

ETİKETLEME: çocuk bir nesneyi veya kişiyi adlandırır

TEKRARLAMA: çocuk bir kelimeyi taklit eder

CEVAPLAMA: çocuk ismi ile çağrıldığında cevap verir

TALEP ETME: çocuk, arzu ettiği nesneyi veya eylemi işaret eder

SESLENME: çocuk başka odadaki bir kişiye bağırır veya onu çağırır. Bir ebeveyne veya evcil hayvana seslenir.

SELAMLAŞMA: çocuklar el sallar ya da “merhaba”, “güle güle” der

KARŞI ÇIKMA: çocuk, bir nesne veya eylemi istemediğinde “hayır” sinyalini verir

 

İLK KELİMELERİN BİÇİMİ

Bir DKT, erken dil gelişiminde “biçim” e atıfta bulunduğunda, seslerin türleri ve yapılan desenlerden bahsetmektedir. Dilin erken formları; işaretleme, kestirme, bağırma, ağlama genellikle / p /, / m /, / b /, / t /, / d /, / n / ve çoğu seslileri içeren erken fonemlerden oluşur. Bazı çocuklar erken dönemde / k /, / g /, / l /, / f / ve / v /, / w / ve / h / gibi daha fazla ses üretebilirler.

Çocuk genellikle altıncı ayda “babıldama” olarak bilinen farklı ses kombinasyonları yapmaya başlar. Daha sonra çocuk “ba-ba” ve “da-da” gibi iki heceyi tekrar etmeye başlar. Son olarak, “baba” veya “baba” için “dada” gibi anlamlı bir kelime kullanır.

 

ALICI DİL

Çocuklar yaşları ilerledikçe alıcı dilleri daha da gelişir. Bir yaşına gelindiğinde çocuklar “bana ver” gibi basit yönergeleri takip edebilmeli ve “evet” ve “hayır” konusunda bir anlayışa sahip olmalıdırlar.

 

Yazının devamı; DİL GECİKMESİ VE DİL BOZUKLUKLARI için tıklayın.

 

 

Çeviri için DKT. Nezafet TEKİN’e teşekkürler…

 

Kaynak;

www.superduperinc.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir